Pożar w miejscu pracy może rozwijać się szybciej, niż pozwala spokojnie sprawdzić, gdzie jest gaśnica. Zapobieganie zaczyna się więc przed alarmem: od ograniczenia źródeł zapłonu, utrzymania porządku, bezpiecznego magazynowania i sprawnych instalacji. Gdy mimo to powstanie ogień, najważniejsze są ostrzeżenie ludzi, bezpieczne opuszczenie strefy i wezwanie pomocy. Sprzęt gaśniczy ma zastosowanie tylko w warunkach przewidzianych przez plan i wtedy, gdy pracownik nie naraża siebie ani innych.
Co mówi belgijskie prawo?
Podstawą jest ustawa z 4 sierpnia 1996 r. o dobrostanie pracowników podczas wykonywania pracy, zwana Welzijnswet. Jej przepisy wykonawcze zebrano w Codex over het welzijn op het werk, po francusku Code du bien-être au travail. Ochronę przeciwpożarową na stanowiskach pracy reguluje księga III, tytuł 3 kodeksu. Belgijski urząd pracy wyjaśnia, że pracodawca powinien analizować ryzyko i prowadzić spójną politykę zapobiegania pożarom, ewakuacji oraz reagowania na ich początki.
Kodeks wskazuje kilka celów: zapobiegać pożarowi, zapewnić bezpieczeństwo i w razie potrzeby szybką ewakuację osób, skutecznie reagować na początkowy pożar, ograniczać skutki i ułatwiać interwencję publicznych służb ratunkowych. Środki dobiera się do rzeczywistego miejsca pracy. Magazyn rozpuszczalników, kuchnia i biuro mają inne źródła zapłonu, materiały palne i możliwości ewakuacji. Nie można skopiować jednej listy gaśnic i ćwiczeń do wszystkich obiektów.
Jak ograniczać ryzyko przed zapłonem?
Rozpoznaj, co może się zapalić, gdzie znajdują się źródła ciepła i czy praca może wytworzyć iskry. Kontroluj urządzenia elektryczne, prace gorące, materiały łatwopalne, odpady i procesy ładowania akumulatorów. Przechowuj substancje zgodnie z ich właściwościami i instrukcjami. Nie zastawiaj rozdzielnic, hydrantów, gaśnic ani drzwi wyjściowych. Zgłaszaj uszkodzone przewody, zapach spalenizny i niesprawne zabezpieczenia. Małe zaniedbania często łączą się w jedną niebezpieczną sytuację.
Prace z użyciem płomienia lub narzędzi wytwarzających iskry wymagają uzgodnienia warunków przed rozpoczęciem. Sprawdź otoczenie po obu stronach przegrody, osłoń lub usuń materiały palne i ustal nadzór zgodny z procedurą zakładu. Przy podwykonawcach poinformuj ich o miejscowych zagrożeniach, alarmie i drogach ucieczki. Nie zakładaj, że osoba wykonująca krótką usługę zna obiekt równie dobrze jak jego stały personel.
Co powinien wiedzieć każdy pracownik?
Każdy powinien rozpoznać sygnał alarmu, wiedzieć, którędy opuścić własne stanowisko, gdzie znajduje się miejsce zbiórki i komu przekazać informację o brakującej osobie. Droga podstawowa może być zablokowana przez dym, dlatego przydaje się znajomość alternatywy. Nie korzystaj z windy, jeśli procedura ewakuacyjna tego zabrania. Nie wracaj po prywatne rzeczy i nie wracaj do budynku bez zgody osób kierujących akcją.
Pracodawca organizuje informacje i ćwiczenia stosownie do ryzyka. Pracownicy, którzy mają szczególną rolę w alarmowaniu, ewakuacji lub walce z początkiem pożaru, potrzebują odpowiedniego przygotowania do tej roli. Ogólna wiedza o typach gaśnic nie czyni nikogo automatycznie członkiem zakładowej służby przeciwpożarowej. Rola i zakres działania powinny być jasne, a plan powinien uwzględniać także gości, klientów i osoby potrzebujące pomocy przy opuszczaniu budynku.
Czy używać gaśnicy?
Najpierw ostrzeż ludzi i uruchom ustalony alarm. Oceniaj tylko niewielki pożar w początkowej fazie, przy zapewnionej drodze wyjścia i ze sprzętem właściwym do materiału. Woda nie nadaje się do każdego pożaru, zwłaszcza przy urządzeniach pozostających pod napięciem lub rozgrzanym oleju. Typ sprzętu wybiera się na podstawie zagrożeń danego miejsca i jego oznaczenia. Jeśli dym gęstnieje, ogień się rozprzestrzenia albo nie masz pewności, wycofaj się i zamknij drzwi, o ile jest to bezpieczne.
Nie odkładaj decyzji o wycofaniu do chwili, gdy gaśnica się opróżni. Dym może uniemożliwić orientację nawet przy małym płomieniu. Po każdej próbie gaszenia potrzebne jest zgłoszenie zdarzenia oraz sprawdzenie sprzętu. Nawet pozornie ugaszony materiał może zapalić się ponownie. Pracownik nie powinien samodzielnie oceniać, czy można wznowić pracę w zadymionej strefie.
Jak sprawdzać plan ewakuacji?
Przejdź trasę z perspektywy nowego pracownika, osoby z ograniczoną mobilnością i gościa nieznającego języka. Sprawdź, czy drzwi dają się otworzyć, znaki są widoczne, a przejścia nie są zastawione. Ćwiczenia powinny ujawniać problemy z alarmem, liczeniem osób i komunikacją między piętrami. Po zmianie układu, liczby osób lub rodzaju materiałów trzeba plan zaktualizować. Zapisane wnioski mają sens tylko wtedy, gdy ktoś usuwa stwierdzone przeszkody.
Przykład: mały pożar w magazynie
Pracownik zauważa dym przy ładowarce, a obok stoją kartony. Najpierw powinien uruchomić alarm i ostrzec inne osoby. Następnie, zgodnie z planem zakładu, trzeba odsunąć ludzi od strefy i wezwać pomoc. Nie wolno zbliżać się do urządzenia pod napięciem z wodą ani zasłaniać jedynego wyjścia, próbując dotrzeć do ognia. Osoba przygotowana do użycia właściwej gaśnicy może rozważyć działanie tylko przy małym, początkowym pożarze i otwartej drodze odwrotu. Gdy dym utrudnia widzenie, priorytetem jest wyjście.
Jak wygląda dobry instruktaż?
Nowy pracownik powinien zobaczyć prawdziwy alarm, dwie możliwe drogi wyjścia, punkt zbiórki i miejsce sprzętu. Warto przećwiczyć przekazanie informacji: co się pali, gdzie, czy ktoś został w środku. Osoby wyznaczone do szczególnych zadań potrzebują bardziej szczegółowej nauki i praktyki. Nie zakładaj, że wszyscy muszą gasić pożar. Niektórzy powinni wyłącznie ostrzec, pomóc w ewakuacji lub przekazać dane służbom. Taki podział zapobiega chaosowi.
Przy pracach zmianowych sprawdź, czy plan działa w nocy i w weekend. Osoba odpowiedzialna za alarm w dzień może być wtedy nieobecna. Podwykonawca może pracować w części obiektu, której nie zna stały personel. Dlatego lista kontaktów, dostęp do kluczy, sposób liczenia osób i instrukcja dla odwiedzających muszą odpowiadać rzeczywistemu harmonogramowi, a nie tylko temu z biura.
Po co analiza zdarzenia bez szkody?
Jeżeli zapaliły się odpady, ale ogień szybko zgasł, trzeba mimo to ustalić przyczynę. Być może materiały palne składowano zbyt blisko źródła ciepła lub nie przekazano podwykonawcy informacji o zagrożeniu. Uzupełnienie gaśnicy bez poprawienia procesu pozostawia ryzyko. Podobnie ćwiczenie ewakuacji nie kończy się na zmierzeniu czasu. Ważniejsze jest, czy wszyscy usłyszeli alarm i czy każda osoba mogła bezpiecznie opuścić miejsce pracy.
Sprawdzaj również, czy nowe urządzenia lub materiały nie zmieniły rodzaju ryzyka. Przeniesienie ładowarki, dołożenie palet albo zmiana sposobu sprzątania może stworzyć nowe źródło zapłonu lub utrudnić ewakuację. Pracownicy powinni wiedzieć, komu zgłaszać takie zmiany. Aktualizacja oceny ryzyka przed kolejnym ćwiczeniem jest skuteczniejsza niż powtarzanie starego scenariusza w budynku, który wygląda już inaczej.
